Раздзелы сайта

Галоўная

Інавацыйны праект

   

Мадэль сеткавага ўзаемадзеяння ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі ў прафілактыцы дэвіянтных паводзін і фарміраванні актыўнай грамадзянскай пазіцыі                         

                         

Суправаджэнне інавацыйнай дзейнасці ва ўстановах адукацыі (афіцыйна)

Тэма інавацыйнага праекта

«Укараненне мадэлі сеткавага ўзаемадзеяння ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі ў прафілактыцы дэвіянтнага паводзін непаўналетніх і фарміраванні ў іх актыўнай грамадзянскай пазіцыі».

Пералiк устаноў адукацыi, на базе якіх плануецца ажыццяўленне інавацыйнай дзейнасці:

ДУА «Ляснянская сярэдняя школа" Баранавіцкага раёна

ДУА «Мірская сярэдняя школа" Баранавіцкага раёна

ДУА «Палонкаўская сярэдняя школа" Баранавіцкага раёна

Тэрміны правядзення інавацыйнай дзейнасці: 2015 - 2018гг.

План інавацыйнай дзейнасці на 2017/2018 навучальны год

Абгрунтаванне мэтазгоднасці ажыццяўлення інавацыйнага праекта

    Пастаянства праяў дэвіянтнага паводзін непаўналетніх ставіць перад грамадствам у якасці адной з асноўных задач неабходнасць канцэнтрацыі намаганняў, накіраваных не толькі на барацьбу са шкоднымі наступствамі адхіленняў ад сацыяльных нормаў, але - галоўным чынам - на іх прафілактыку. Пры гэтым, як паказвае вопыт, сацыяльная значнасць прафілактычных мерапрыемстваў становіцца больш эфектыўна, калі яны навукова абгрунтаваныя і зыходзяць з ўсебаковага ўліку ўзаемадзеяння аб'ектыўных і суб'ектыўных фактараў, дэтэрмініруючых паводзін асобы ва ўжо склалаўшыхся або прагназуемых жыццёвых сітуацыях.

 Дэвіянтныя паводзіны часта выступаюць спосабам самарэалізацыі і самасцвярджэння асобы пры адсутнасці магчымасці самавыяўлення прымальнымі, прасацыяльнымі спосабамі. Уменне праявіць сябе, пазітыўна выказаць сваё "Я" ў грамадстве чалавек набывае ў працэсе сацыялізацыі. Таму дэвіянтныя паводзіны - гэта важны паказчык парушэння працэсу сацыялізацыі, няправільнай накіраванасці гэтага працэсу або яго непаўнавартасці.

Недахоп пазітыўнага сацыяльнага вопыту, неразвітасць і несфарміраваносць светапогляду, сістэмы каштоўнасных арыентацый, этычных нормаў і эстэтычных густаў, індывідуальнай самарэгуляцыі паводзін спрыяюць выбару падлеткамі негатыўных, супрацьпраўных сфер прыкладання сваёй актыўнасці, што непазбежна адбіваецца на іх паводзінах, на фармаванні асобы, сацыяльнага аблічча і нязменна вядзе да рознага роду дэвіяцыі. У гэтым працэсе не заўсёды хапае своечасовай, неабходнай педагагічнай, псіхалагічнай, сацыяльнай і медыцынскай дапамогі падлеткам, а таксама канкрэтных і дакладна распрацаваных, навукова даказаных і абгрунтаваных дадзеных па прафілактыцы дэвіянтных паводзін.

Дэвіянтныя паводніцкія рэакцыі выклікаюцца неспрыяльнымі абставінамі або ўмовамі жыцця, дзеючымі аднаразова або сістэматычна. У апошнім выпадку змены ў паводзінах, якія прыводзяць да той ці іншай рэакцыі, назапашваюцца і праяўляюцца паступова альбо прыводзяць да рэзкага зрыву. Прыкладам могуць служыць рэакцыі адмовы, пратэсту, сыходу, агрэсіі. Формаў праяў гэтых рэакцый можа быць вельмі шмат. Яны заўсёды ўзнікаюць у адказ на тую ці іншую псіхалагічную сітуацыю і з яе ліквідацыяй знікаюць. Але, калі сітуацыі часта паўтараюцца, напластоўваюцца, рэакцыі замацоўваюцца, узнікаюць ўстойлівыя псіхалагічныя адукацыі (комплексы), якія прыводзяць да развіцця таго ці іншага тыпу паводзін. Так фармуецца ўстойлівая тэндэнцыя падлеткаў да дэвіянтных паводзін. Дадзеныя паводзіны падлеткаў могуць быць абумоўлены наступнымі групамі прычын, а таксама праблемных сітуацый, якія складваюцца вакол асобы падлетка:

а) сацыяльна-педагагічнай запушчанасцю, калі падлетак паводзіць сябе няправільна ў сілу сваёй нявыхаванасці, адсутнасці ў яго неабходных пазітыўных ведаў, уменняў, навыкаў або ў сілу сапсаванасці няправільным выхаваннем, сфарміраванасці ў яго негатыўных стэрэатыпаў паводзін;

б) глыбокім псіхічным дыскамфортам, выкліканым нядобранадзейнасцю сямейных узаемаадносін, адмоўным псіхалагічным мікракліматам у сям'і, сістэматычнымі навучальнымі няўдачамі, складанымі ўзаемаадносінамі з аднагодкамі ў калектыве класа, няправільным (несправядлівым, грубым, жорсткім) стаўленнем да яго з боку бацькоў, настаўнікаў, таварышаў па класе і г.д .;

в) адхіленнямі ў стане псіхічнага і фізічнага здароўя і развіцця, узроставымі крызамі, акцэнтуацыя характару і іншымі прычынамі фізіялагічных і псіханеўралагічных ўласцівасцяў;

г) адсутнасцю ўмоў для самавыяўлення, разумнай праявы знешняй і ўнутранай актыўнасці; незанятага карыснымі відамі дзейнасці, адсутнасцю пазітыўных і значных сацыяльных і асабістых, жыццёвых мэтаў і планаў;

в) працяглай безнагляднасцю, адмоўным уплывам навакольнага асяроддзя і развіццём на гэтай аснове сацыяльна-псіхалагічнай дэзадаптацыі, зрушэннем сацыяльных і асабістых каштоўнасцяў з пазітыўных на негатыўныя.

 Сучаснай высокаэфектыўнай інавацыйнай тэхналогіяй сёння становіцца сеткавае ўзаемадзеянне, якое дазваляе ўстановам адукацыі арганізаваць і больш якасна праводзіць работу па прафілактыцы дэвіянтных паводзін.

Вопыт удзельнікаў сеткі аказваецца запатрабаваным для ўкаранення сеткавага падыходу ўстаноў адукацыі ў прафілактыцы дэвіянтных паводзін праз фарміраванне актыўнай грамадзянскай пазіцыі ўдзельнікаў. Фарміраванне актыўнай грамадзянскай пазіцыі патрабуе бесперапыннага ўдасканалення формаў, метадаў і сродкаў прафілактычнай работы, своечасовага рэагавання на змены патрэбаў у асяроддзі навучэнскай моладзі. Таму сеткавае ўзаемадзеянне дазваляе распрацоўваць, апрабаваць і прапаноўваць прафесійнай педагагічнай супольнасці інавацыйныя мадэлі па прафілактыцы дэвіянтных паводзін і фармаванню актыўнай грамадзянскай пазіцыі.

Для рэалізацыі інавацыйнага праекта ў дзяржаўнай установе адукацыі «Мірская сярэдняя школа" Баранавіцкага раёна ўжо існуе шэраг перадумоў:

Правядзенне факультатыўных заняткаў: «Даследуючы гуманітарнае права", "Асновы прававых ведаў», «Асновы бяспекі жыццядзейнасці», «Здаровы лад жыцця», «Біблія як помнік гісторыі і культуры».
Рэалізацыя Праграмы супрацоўніцтва Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь і Беларускай праваслаўнай царквы на 2011-2015 гг.
 Выконваемый праект «Абаронцам Радзімы славу спяваем», ініцыяваны ГА «БРСМ» і ГА «БРПА», накіраваны на аказанне шэфскай дапамогі, набыццё вопыту сацыяльнага ўзаемадзеяння, рэалізацыю ўласных ініцыятываў.
   Працуе клуб "Псіхалагічны ветразь», членамі якога таксама з'яўляюцца падлеткі, заняткі якога накіраваны на фарміраванне каштоўнасных адносін да маральна-прававых норм і навыкаў ЗЛЖ, якія рэгулююць адносіны з аднагодкамі, педагогамі, бацькамі.
  Рэалізуецца праграма валанцёрскага руху «Рука ў руцэ» з выкарыстаннем заняткаў па прынцыпе «роўны навучае роўнага».
Створаны і працуюць атрады Міласэрнасці і цімураўскія звёны.
 Педагагічны калектыў мае высокую матывацыю, накіраваную на самарэалізацыю і самаўдасканаленне, здольнасць педагогаў генераваць новыя ідэі, арыентаваныя на развіццё асобы дзіцяці, выкарыстанне сучасных педагагічных тэхналогій.

       Паспяховасць ўкаранення і рэалізацыі мадэлі сацыяльна адказных паводзінаў залежыць ад пэўных умоў і рэсурсаў. У ДУА «Мірская сярэдняя школа» такія ўмовы ёсць:

  • высокая матываванасць педагагічнага калектыву, накіраваная на самарэалізацыю і самаўдасканаленне;
  • падрыхтаваныя высокакваліфікаваныя кадры;
  • шматгадовае супрацоўніцтва і ўзаемадзеянне з зацікаўленымі ўстановамі і арганізацыямі;
  • наяўнасць сучаснай вучэбна-матэрыяльнай базы.

Мэта праекта: арганізацыя сеткавага ўзаемадзеяння ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі сельскай мясцовасці, накіраванага на прафілактыку дэвіянтнага паводзін непаўналетніх і фарміраванне ў іх актыўнай грамадзянскай пазіцыі.

Асноўныя задачы:

  1. Арганізаваць у межах створанай сеткі арганізацыйна-змястоўнае ўзаемадзеянне ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі, якое спрыяе апераджальнаму ўздзеянню на выключэнне прычын узнікнення дэвіянтных паводзін з дапамогай ўплыву на каштоўнасныя арыентацыі падлеткаў.
  2. Вывучыць нарматыўныя прававыя дакументы па тэме праекта і стварыць лакальныя нарматыўныя акты, неабходныя для яе рэалізацыі.
  3. Развіваць псіхолага-педагагічную кампетэнтнасць педагогаў у пытаннях дыягностыкі, прафілактыкі і прэвенцыі дэвіянтнага паводзін.
  4. Фарміраваць і развіваць у навучэнцаў актыўную і адказную грамадзянскую пазіцыю праз далучэнне да нацыянальных традыцый, краязнаўчай дзейнасці, добраахвотніцкаму руху.
  5. Распрацаваць праграмы рэкамендуемых мерапрыемстваў па прафілактыцы дэвіянтных паводзін.
  6. Аказваць дапамогу дзецям і падлеткам ва ўсведамленні адказнасці за выбар здаровага ладу жыцця ў вырашэнні асобасных і сацыяльных праблем.
  7. Павышаць узровень бацькоўскіх ведаў аб магчымасцях школьнага выхавання і ведах ў галіне прафілактыкі дэвіянтнага паводзін, здаровага ладу жыцця.
  8. Аналізаваць і абагульняць вопыт прафілактыкі і пераадолення дэвіянтнага паводзін вучняў у школе.
  9.  Укараняць з дапамогай прымянення сеткавага падыходу ў дзейнасць адукацыйных устаноў новыя псіхолага-педагагічныя тэхналогіі.

Сутнасць інавацыі (асноўная ідэя, навізна інавацыйнага праекта)

Новы падыход у выхаванні грамадзянскай актыўнасці і прафілактыкі дэвіянтных паводзін праз арганізацыю сеткавага ўзаемадзеяння ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі ў сельскай мясцовасці.

Сацыяльна - педагагічная значнасць праекта

Інтэграванне магчымасці напрамкаў выхаваўчай работы; будаўванне прафілактычнай работы па папярэджанні дэвіяцый і фармаванню актыўнай грамадзянскай пазіцыі навучэнцаў з улікам сукупнасці фактараў сацыяльнага, асобаснага і псіхалагічнага характару; распрацоўка комплексу мер, прадухіляючых развіццё негатыўных працэсаў і тэндэнцый, якія аслабляюць іх уплыў на асобу навучэнцаў; фарміраванне ў вучняў навыкаў адказных паводзін і прадбачання наступстваў здзяйсняючых учынкаў; павышэнне псіхолага - педагагічнай культуры ўдзельнікаў адукацыйнага працэсу.

Чаканыя вынікі:

 Памяншэнне фактараў рызыкі, якія прыводзяць да дэвіянтных паводзін,  павышэнне ўзроўню праяўляльнай актыўнай грамадзянскай пазіцыі навучэнцаў.

Пацверджанне педагагічнай эфектыўнасці і сацыяльна-эканамічнай значнасці інавацыйнага праекта

За аснову нашага інавацыйнага праекта ўзята функцыянальная мадэль прафілактыкі дэвіянтных паводзін дзяцей і падлеткаў ва ўмовах адукацыйнай установы, распрацаваная ў Пензенскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя В. Г. Бялінскага (аўтары Галіч Г.О., Карпушкіна Я.А., Карчагін Л.М. , Марозава М.Л., Тупарава М.В.), і апрабаваная ва ўстановах Пензенскай адукацыйнайа акругі.

Тэарэтычнае абгрунтаванне праекта

Распрацаваныя ў цяперашні час мадэлі прафілактыкі дэвіяцый ў сістэме адукацыі можна ўмоўна падзяліць на некалькі груп.

Сацыяльная мадэль. Ідэялогія дадзенага падыходу: грамадзянская супольнасць за кошт ініцыятыў грамадзян і грамадскіх арганізацый сама фармуе ў насельніцтва, у тым ліку і ў моладзі, гуманістычныя, маральныя, прасацыяльныя каштоўнасці і ўстаноўкі на здаровы лад жыцця. Адпаведна, адукацыйныя ўстановы павінны займацца пераважна прапагандай і стымуляваць работу моладзевых і бацькоўскіх грамадскіх арганізацый ва ўсіх узроставых групах дзяцей, якія бяруць на сябе сацыяльную адказнасць у прафілактыцы (Е.Л. Радзівонава, 2004).

Псіхолага-педагагічная мадэль. Ідэялогія дадзенага падыходу: адукацыйная ўстанова павінна арганізаваць асноўную адукацыйную і выхаваўчую дзейнасць такім чынам, каб максімальна эфектыўна забяспечыць дзіцяці дасягненне задач ўзроставага псіхалагічнага развіцця на кожным этапе антагенезу асобы, самарэалізацыі асобы, яе сацыяльнай кампетэнтнасці і сацыяльнай адаптацыі. Фактычна адукацыйная ўстанова прызнаецца асноўнай у прафілактычнай працы з непаўналетнімі. Прымяняюцца дыферэнцыраваныя адукацыйныя праграмы, аж да індывідуальнага навучання; ўкараняюцца т.зв. здароўезберагальныя педагагічныя тэхналогіі, ўдасканальваюцца педагагічныя стылі выкладання. Выхаваўчая праца ва ўстанове прызнаецца роўназначнай з адукацыйнай дзейнасцю; яна, у асноўным, у групавых формах і ў выглядзе пазакласнай і пазашкольнай дзейнасці дзяцей і іх бацькоў, арганізуецца з першага да апошняга класа. Падобная мадэль прадугледжвае бесперапыннае адсочванне развіцця асобы дзяцей, іх бацькоўскіх сем'яў, індывідуальнае, сямейнае і групавое кансультаванне і психокоррекцию дзяцей з «групы рызыкі», а таксама псіхалагічную дапамогу педагагічнаму калектыву. Калі задачы нарматыўнага ўзроставага развіцця не могуць быць дасягнутыя з-за парушэнняў здароўя, у дадзеную мадэль на як мага больш раннім этапе ўключаецца медыцынская дапамога (звычайна - псіхатэрапеўтычная, наркалагічная, псіхіятрычная, неўралагічная (Е.Л. Радзівонава, 2004)).

Медыка-псіхалагічная мадэль. Ідэялогія дадзенага падыходу заключаецца ў прызнанні высокай ўдзельнай вагі парушэнняў здароўя дзяцей (у першую чаргу - псіхічнага) і парушэнняў функцыянавання бацькоўскіх сем'яў (пачынаючы яшчэ з дашкольнага развіцця дзяцей) у паходжанні ранніх дэвіянтных паводзінаў і ўжывання непаўналетнімі псіхаактыўных рэчываў. Дадзеная мадэль абгрунтоўваецца тым, што каля 50% школьнікаў маюць функцыянальныя парушэнні псіхічнага здароўя і парушэнні сямейнага функцыянавання, служачыя механізмамі школьнай дэзадаптацыі (А.Е. Чыпурных, 2001).

З пункту гледжання аб'ектаў ўздзеяння выдзяляюць тры ўзроўні прафілактыкі.

Першасная прафілактыка. Ахоплівае ўсіх навучэнцаў, дзяцей і іх бацькоўскія сям'і, але ў першую чаргу - здаровых, нармальна развітых і якія не маюць выяўленых фактараў рызыкі. Яе мэта - забяспечыць нармальнае развіццё асобы дзяцей, фарміраваць прасацыяльныя маральныя ўстаноўкі, а ў іх межах - ўстаноўкі на здаровы лад жыцця. Выкарыстоўваюцца метады сацыяльнай і псіхолага-педагагічнай мадэляў прафілактыкі. Дадатковым эфектам першаснай прафілактыкі з'яўляецца стварэнне неабходнага асяроддзя падтрымкі психакарэкцыйнай працы з дзецьмі «групы рызыкі».

Другасная прафілактыка. Уяўляе сабой сістэму работы з дзецьмі «групы рызыкі». Да дзяцей «групы рызыкі» адносяць тых, якія маюць індывідуальныя біялагічныя (медыцынскія) і псіхалагічныя, сямейныя і мікрасацыяльныя групавыя фактары павышанай рызыкі ўзнікнення школьнай і сацыяльнай дэзадаптацыі і ранніх (яшчэ ў непаўналетнім узросце) дэвіянтных паводзінаў і ўжывання псіхаактыўных рэчываў. Асноўнымі механізмамі ўзнікнення фактараў рызыкі з'яўляюцца розныя парушэнні развіцця асобы дзяцей у дісфункцыянальных сем'ях, у школьным і пазашкольным асяроддзі. У выніку ў гэтых дзяцей на пэўным этапе антагенезу не вырашаюцца задачы ўзроставага развіцця асобы, а, такім чынам, анамальна працякаюць крызісы ўзроставага развіцця, асабліва - пераходы ад аднаго этапу антагенезу на другі.

Другасная прафілактыка ўключае наступныя напрамкі дзейнасці, якія павінны планавацца кожнай адукацыйнай установай. Вызначэнне тыпаў дзяцей «групы рызыкі», асабліва актуальных для дадзенай адукацыйнай установы, якая працуе ў канкрэтным культурным асяроддзі. Ўкараненне ў установе сістэмы ранняга выяўлення кожнага тыпу дзяцей «групы рызыкі». Першаснае абследаванне дзяцей і іх бацькоўскіх сем'яў спецыялістамі школы (класным кіраўніком, псіхолагам, педагогам сацыяльным). Абследаванне іх спецыялістамі аховы здароўя. Складанне і правядзенне праграмы псіхакарэкцыі і (пры неабходнасці) лячэння дзяцей і іх бацькоўскіх сем'яў. Бесперапынная адзнака эфектыўнасці правадзімай праграмы псіхакарэкцыі.

Тыпалогія дзяцей «групы рызыкі» ў цяперашні час толькі яшчэ распрацоўваецца, у сувязі з гэтым мэтазгодна ўжыць такую, якая вылучае іх на падставе адной з галоўных прыкмет - перавагі ў іх розных па паходжанні узроставых крызісаў развіцця (якія праяўляюцца на сацыяльным, педагагічным, сямейным, псіхалагічным і медыка-псіхалагічным (медыцынскім) узроўнях.

Троесная прафілактыка ўключае псіхакарэкцыйную і рэабілітацыйную працу з дзецьмі, якія ужо маюць сацыяльна дэвіянтныя паводзіны і ў якіх развіваецца залежнасць ад псіхаактыўных рэчываў. Прымяняюцца тэхналогіі медыка-псіхалагічнага і псіхолага-педагагічнага падыходаў у прафілактыцы.

Праблемы прафілактыкі дэвіянтных паводзін дзяцей і падлеткаў, ролю сацыяльнага кантролю як найважнейшага фактару перашкоды дэвіянтным паводзінам, пытанні сацыяльнай рэабілітацыі безнаглядных дзяцей і падлеткаў, сацыяльная работа з імі адлюстраваны ў працах Л.С. Аляксеевай, Г.М. Івашчанка, П.Д. Паўлёнка, A.M. Панова, Е.І. Холаставай. Імі выказаны ідэі аб адраснасці прафілактычнай працы, аб характары папераджальнай працы з дзецьмі і развіцці сацыяльнага творчасці як альтэрнатывы антыграмадскіх паводзін.

 

 

Фотаматэрыялы